आदत

મન કાબુ રાખો

એક અદભૂત બોધકથા રજૂ કરું છું,
એકવાર વાંચશો તો જીવનમાં ઘણું બધું
શીખવા મળશે .
એક છોકરો. ઉંમર હશે ૧૩ કે ૧૪ વરસની. પણ
મગજ ખૂબ જ તેજ. વાતવાતમાં ગુસ્સે થઈ જાય.
તોડ-ફોડ શરૂ કરી દે.
વસ્તુઓ ફેંકે. બરાડા પાડવા માંડે.કંઈ કેટલીયે વારે
તેનો ગુસ્સો ઊતરે.
માબાપ બિચારા હેરાનપરેશાન થઈ ગયેલા.
ઘણો સમજાવ્યો, ધમકાવ્યો. અરે, શિક્ષા પણ
કરી જોઈ. પણ
પથ્થર પર પાણી. પેલા બંધુમાં કોઈ જાતનો ફરક
જ નહીં ! કંટાળીને એને મનોચિકિત્સક પાસે
લઈ જવામાં આવ્યો. ઘણો વખત એનો ઉપચાર
ચાલ્યો. પણ પરિણામ મીંડું !
છેલ્લે એના બાપે એક ઉપાય શોધી કાઢ્યો. એણે
થોડાક ખીલા અને એક હથોડી છોકરાને
લાવી આપી પછી કહ્યું કે
જ્યારે જ્યારે એને દાઝ ચડે – ગુસ્સો આવે ત્યારે
ત્યારે એણે ઘરની ફેન્સિંગ (વંડી)માં એક
ખીલો ઠોકવો.
પ્રથમ દિવસે છોકરાએ વંડીમાં 38
ખીલા ઠબકારી દીધા !
જેમ જેમ દિવસો જતા ગયા તેમ તેમ ખીલાઓ
લગાવવાનું પ્રમાણ ઘટતું ચાલ્યું. બાળકને
સમજાતું ગયું કે
દીવાલમાં ખીલો મારવા કરતાં મગજ ઠેકાણે રાખવું
વધારે સહેલું છે.
આખરે એક દિવસ એવો આવી પહોંચ્યો કે એણે
આખા દિવસમાં એક પણ વખત મગજ ગુમાવ્યું
નહીં.
એ દિવસે એણે દીવાલમાં એક પણ ખીલો ન
માર્યો ! એ દિવસે એ પોતાના પિતા પાસે
ગયો અને કહ્યું કે
‘પિતાજી ! આજે હું એક પણ વખત ગુસ્સે
નથી થયો અને દીવાલમાં એક પણ
ખીલો નથી માર્યો.’
બાપ કહે : ‘ખૂબ જ સરસ બેટા ! હવે એક કામ કર.
દિવસમાં તને જેટલી વાર ગુસ્સો ચડે અને તું એને
બરાબર
કાબૂમાં રાખી શકે તેટલી વખત તારે
દીવાલમાંથી એક એક ખીલો કાઢતો જવાનો.’
બીજા દિવસથી છોકરાએ જેટલી વખત પોતે
ગુસ્સા પર સંયમ રાખી શકે તેટલી વખત
અગાઉ બેસાડેલો એક એક ખીલો કાઢવાનું શરૂ કર્યું.
જ્યારે બધા જ ખીલા નીકળી ગયા ત્યારે તે
ફરી વખત પિતા પાસે ગયો અને કહ્યું કે
બધા ખીલા દીવાલમાંથી નીકળી ગયા છે. બાપે
દીકરાને ગળે વળગાડ્યો.
એને ખૂબ જ આનંદ થયો. પછી તેનો હાથ પકડીને
દીવાલ પાસે લઈ ગયો. એણે કહ્યું :
‘બેટા ! તેં ઉત્તમ અને અદ્દભુત પ્રયત્ન
કર્યો છે. તારું અને મારું ધ્યેય પૂરું થયું. પણ આ
દીવાલ સામે તેં જોયું ?
એમાં પડી ગયેલાં કાણાં જોયાં ? એ હવે
પહેલાંના જેવી ક્યારેય નહીં બની શકે.
તમે જ્યારે ગુસ્સામાં બીજાને કંઈક અપમાનજનક
વેણ કહી નાખો છો ત્યારે એ શબ્દો પણ
સાંભળનારના હૃદયમાં
આવો છેદ મૂકી જતા હોય છે. એ ઘા પછી કાયમ
માટે રહી જતો હોય છે.
‘માફ કરી દો’ એમ કહી દેવાથી સામી વ્યક્તિ એ
ઘા ને ભૂલી શકે પરંતુ એણે કરેલો ઉઝરડો ક્યારેય
નથી રુઝાતો.
તલવાર કે શસ્ત્રોનો ઘા તો ફક્ત શરીરને જ અસર
કરે છે, પરંતુ શબ્દોનો ઘા તો આત્માને
ઈજા પહોંચાડે છે.
તું સુધરી ગયો તેનો મને ખૂબ જ આનંદ થયો છે.
મારી આ વાત તું સમજી શકશે એવું લાગ્યું એટલે
જ હું તને આ શબ્દો કહી રહ્યો છું…
’ બાપ આગળ બોલી ન શક્યો. દીકરો પણ સજળ
નયને સાંભળી રહ્યો !
મારા વહાલા મિત્રો…..
તમારા દિલની દીવાલમાં અજાણપણે મારાથી ક્યારેય
પણ કટુ શબ્દોનો ખીલો મરાઈ ગયો હોય તો મને
માફ કરજો.

કોની ભુલ?

મુજ સે બુરા ના કોય ! ( એક હાસ્ય-બોધ-કથા )
મોહનને એકવાર એના મનમાં વહેમ ગયો કે
એની પત્ની લીલા પહેલાંની માફક સાંભળતી હોય
એમ નથી લાગતી . એને એમ લાગ્યું કે
લીલા બરાબર સાંભળે એટલા માટે એને કાને
લગાડવાનું
નાનું મશીન કદાચ લાવવું પડશે .
આ માટે એ સીધા એની પત્નીને કઈક વાત કરે એ
પહેલાં એની પત્નીની બહેરાશના પ્રશ્ન અંગે
શું કરવું જોઈએ એની ચર્ચા કરવા અપોઈન્ટમેન્ટ
લઈને મોહન એના ફેમીલી ડોક્ટરને મળ્યો .
ડોક્ટરે મોહનને કહ્યું
“તમારા પત્નીની બહેરાશનો ખ્યાલ આવે
એટલા માટે એક સીધો સાદો
ટેસ્ટ તમારે મારા વતી કરવો પડશે .”
ડોક્ટરે મોહનને આ ટેસ્ટ કેવી રીતે કરવો એ
સમજાવતા કહ્યું :
“તમારા પત્ની જ્યાં હોય ત્યાંથી ૪૦ ફીટ
દુરથી તમે રોજ વાતો કરો છો એવા જ અવાજથી
એની સાથે વાત કરો અને જુઓ કે એ સાંભળે છે કે
કેમ . જો આ પ્રમાણે કરતાં એ ન સાંભળે તો
૩૦ ફીટ દુરથી અને ફરી ન સાંભળે તો ૨૦ ફીટ એ
પ્રમાણે તમારા પત્ની તમારી વાતનો જવાબ
આપે ત્યાં સુધી કરતા જજો “
ડોક્ટરની આ સલાહ પછી એક સાંજે મોહન જોબ
ઉપરથી ઘેર આવ્યો ત્યારે એની પત્ની લીલા
રસોડામાં રસોઈ કરતી હતી .મોહન લીલાથી લગભગ
૪૦ ફીટ દુર એના દીવાનખંડમાંથી
રોજ વાતચીત કરતો હોય એવા અવાજથી એને
પૂછ્યું ” લીલા આજે ડીનરમાં શું બનાવ્યું છે ?”
એના આ પ્રશ્નનો લીલાએ કોઈ જવાબ ન
આપ્યો એટલે એ રસોડા તરફ થોડા વધુ નજીક
જઈને લગભગ ૩૦ ફીટના અંતરથી એજ પ્રશ્નને
દોહરાવતા પૂછ્યું “લીલા આજે ડીનરમાં શું બનાવ્યું
છે ?”
ફરી લીલાએ કોઈ જવાબ આપ્યો નહી એમ મોહનને
લાગતાં એણે ૨૦ અને ૧૦ ફીટથી
આ પ્રમાણે લીલાને કુલ પાંચ વાર પૂછ્યું પણ
એનો કોઈ જવાબ ન મળ્યો .
મોહનને હવે મનમાં ઠસી ગયું કે નક્કી લીલાને
સાંભળવાનો પ્રોબ્લેમ લાગે જ છે .
છેવટે મોહન રસોડામાં જઈને લીલાની બિલકુલ
નજીક લીલાની પીઠ  પાછળ જઈને
એ જ પ્રશ્ન ફરી કર્યો ” “લીલા આજે ડીનરમાં શું
બનાવ્યું છે ?”
લીલા પૂંઠ ફેરવીને મોહનને તતડાવતી હોય એમ
ગુસ્સાથી મોટા અવાજે બોલી :
” મોહન, મેં તને પાંચ વાર કહ્યું કે
ડીનરમાં રોટલી , શાક અને કઢી ભાત છે . સંભળાતું
નથી ?
બહેરો થઇ ગયો છે કે શું ?”
બોધપાઠ -
આ હાસ્ય કથામાંથી બોધ એ લેવાનો છે કે કોઇપણ
પ્રશ્ન કે ભૂલ માટે આપણે હંમેશા સમરથ કો ન
કોઈ દોષ
ગુસાઈ એમ માનીને બીજાનો જ દોષ કાઢીએ
છીએ .
આપણે જ્યારે બીજાની તરફ એક આંગળી કરીએ
છીએ ત્યારે બીજી ત્રણ આંગળીઓ આપણી તરફ
રહેતી હોય
છે  .આપણી પણ ભૂલ કે દોષ હોઈ શકે છે એ
ભૂલી જઈએ છીએ .
સંત કબીરે એમના એક દોહામાં સરસ કહ્યું છે કે -
બુરા જો દેખન મૈં ચલા, બુરા ના મિલિયો કોય
જો મન ખોજા અપના, મુજ સે બુરા ના કોય

સુખમા સાંભરે સોની દુઃખમા સાભરે રામ

પ્રભુનો આભાર માનો  …..
એક મોટી ઈમારતના બાંધકામનું કામકાજ
ચાલી રહ્યું હતું .
એક દિવસ આ બાંધકામના સુપરવાઈઝરે આ
ઈમારતના છઠા માળેથી નીચે ભોંય તળીયે કામ
કરી રહેલ એક કારીગરને કઈક સૂચના આપવા માટે
બુમ મારી .
બિલ્ડીંગના કામકાજ અંગે થઇ રહેલ શોર
બકોરમાં આ કારીગરે સુપરવાઈઝરે ઉપરથી જે બુમ
મારી હતી એ સાંભળી નહી . એતો એના કામમાં જ
મગ્ન હતો .
આથી આ કારીગરનું ધ્યાન એના તરફ ખેંચવા માટે
સુપરવાઈઝરે ઉપરથી ૧૦ રૂપિયાની કરન્સી નોટ
નીચે ફેંકી . આ નોટ કામ કરી રહેલા આ
કારીગરની બાજુમાં જ જઈને પડી.
કારીગરે આ નોટ લઈને બીજો કોઈ પણ
જાતનો વિચાર
કર્યાં વિના પોતાના ખિસ્સામાં મૂકી દીધી અને જે
કામ કરતો હતો એમ કરવાનું ચાલું રાખ્યું .
આ કારીગરનું ધ્યાન એના તરફ ખેંચાય એ માટે
સુપરવાઈઝરે ફરીથી ઉપરથી ૫૦૦ રૂપિયાની નોટ
ફેંકી પરંતુ આ વખતે પણ કારીગરે પહેલાં કર્યું હતું
એમ જ કર્યું .આ નોટને લઈને
ખિસ્સામાં મુકી દીધી અને એનું કામ કરવાનું ચાલું
રાખ્યું . આ નોટ ક્યાંથી આવી -કોણે
નાખી એનો સહેજ પણ વિચાર ના કર્યો .
આ કારીગરનું ધ્યાન પોતાના તરફ ખેંચવા માટે
સુપરવાઈઝરે હવે એક નવી તરકીબ અજમાવી .
સુપરવાઈઝરે એક નાનો પત્થર નીચેથી ઉપાડીને
છઠા માળેથી આ કારીગરની ઉપર ફેંક્યો જે બરાબર
આ કારીગરના માથે જઈને વાગ્યો .
અચાનક આ પથ્થરના પ્રહારથી કારીગર
ચમકી ગયો અને આ વખતે જ એની ડોક ઉપર
કરીને જોયું . એ વખતે સુપરવાઈઝરે કારીગરને
એના કામકાજ અંગે જે સુચના આપવાની હતી એ
આપી .
આ સુપરવાઈઝર-
કારીગરની વાર્તા આપણા જીવનની વાર્તાને
બિલકુલ મળતી આવે છે .
ભગવાન આપણી સાથે
સંપર્કમાં રહેવા હંમેશાં પ્રયત્ન કરતો હોય છે . આ
સુપરવાઈઝરની માફક ઉપરથી બુમ મારતો હોય છે
પરંતુ આપણને આપણા સ્વાર્થને વશ થઇને
જિંદગીના ઢસરડા કરવામાં ઊંચું જોવાની પણ ફુરસદ
નથી .
ભગવાન સાથેની વાતચીત તરફ દુર્લક્ષ્ય સેવીએ
છીએ . ભગવાન એના તરફ  ધ્યાન
ખેંચવા આપણને પ્રથમ નાની ભેટ મોકલી આપે
છે . આપણે આ વખતે એટલું પણ
વિચારતા નથી કે એ ક્યાંથી આવી અને કોણે
મોકલી છે . આપણે તો આ વાતના કારીગરની જેમ
આ ભેટને આપણા ખિસ્સામાં મૂકી દઈએ છીએ અને
બધું ભૂલીને આપણા સંસારિક કામોમાં મગ્ન
રહેતા હોઈએ છીએ .
ત્યારબાદ ભગવાન આપણને મોટી ભેટ મોકલે છે
પરંતુ આપણે આ જે ભેટ પ્રાપ્ત થઇ એના માટે
પોતાની જાતને બહું નશીબદાર માનીએ છીએ અને
એના માટે ગર્વ કરતા થઇ જઈએ
છીએ .પરંતુ આપણને આ ભેટો મોકલી આપવા માટે
ભગવાનને યાદ કરીને એનો આભાર માનવાનું
ભૂલી જઈએ છીએ .
આવા સંજોગોમાં ભગવાન આપણું ધ્યાન
એના તરફ ખેંચાય એટલા માટે
નાની મોટી ઉપાધીઓ રૂપી પથ્થર આપણા ઉપર
ફેંકતો હોય છે . ત્યારે જ આપણને ભાન આવે છે.
ત્યારે જ એને યાદ કરીએ છીએ અને
એની સાથે વાતચીત કરવાનું ચાલું કરીએ છીએ .
આ આખી કથાનો મુદ્દાનો બોધપાઠ એ છે કે ……
જ્યારે જ્યારે પણ ભગવાન આપણને કોઈ પણ
સ્વરૂપે નાની-મોટી ભેટો મોકલી આપે એ દરેક
વખતે તરત જ આપણે એને યાદ કરીને
એનો આભાર માનવામાંથી ચુક્વું ના જોઈએ .
આપણને ભગવાન ઉપાધિઓ રૂપી નાનો પત્થર
આપણા માથે મારીને આપણને યાદ કરાવે
ત્યાં સુધી એની રાહ જોવી ના જોઈએ .
કોઈએ સરસ કહ્યું છે કે ” સુખમાં સાંભરે સોની ,
દુઃખમાં સાંભરે રામ ! “

ભગવાનનુ બેલેંસ

ઇશ્વરનું બેલેન્સકેવું અદભુત છે .
પાંચ મણ ઘઉંની બોરી ઉપાડી શકે તે
    મજુર એકીસાથે ખરીદીના શકે;
અને જે ખરીદી શકે છે
     તે શેઠ તેને ઊપાડી ના શકે.

ગામડાનો માણસ

એક ગામડા ગામનો માણસ એક બૅન્કમાં લોન લેવા માટે ગયો. એણે જઈને બૅન્કના અધિકારીને વાત કરી. અધિકારીએ પૂછ્યું : 'બૅન્ક મેં ખાતા હૈ ?' 'ના સાહેબ, ખાવાપીવાનું તો ઘરે જ રાખ્યું છે, બૅન્કમાં નહીં.' ભોળા ગામડિયાએ જવાબ આપ્યો !

ફકત તમે જ છો.

તમે', 'તમે'ફ્ક્ત તમે જ છો,
મારા હ્યદયમાં દસ્તક દેનાર'
તમે'છો     ,મારાં સ્વપ્નોમાં-વિચારોમાં હરહંમેશ રહેતા'
તમે'જ છો,            મારી આંખોના દરેક પલકારે આવતા-જતા'
  તમે'જ છો,મારી આંખોના દરેક વહેતા અશ્રુમાં'
તમે'જ છો,
   મારા તન-મનમાં રોમ-રોમમાં સમાયેલા'
તમે'જ છો,
    મારા હ્યદયને હચમચાવનાર,ભાન ભુલાવનાર-મારી ઊંઘ બગાડનાર'
તમે'જ છો,
      જાગતાં-ઊંઘતાં,ઊઠતાં-બેસતાં,મારા મનને      વલોવનાર'
તમે'જ છો,
મારા જીવનમાં ઓજસ પાથરનાર'
        તમે'જ છો,દૂર-દૂર રહીને મારા મનને તડપાવનાર પણ
'તમે'જ છો,'તમે','તમે'ફક્ત તમે જ છો...